یلدا
دي در معناي واژگاني بر گرفته از دادار به معني آفريدن و آفريدگار است .
دی بعنوان اولین ماه سرد نمادی از زمستان قرار میگیرد دی با یلدا بهم آ میخته و در فرهنگ ایران مورد توجه بسیار شاعران و هنرمندان قرار گرفته است و شاعران بسیاری از جمله فردوسی،فرخی،ناصر خسرو ،و... بدان پرداخته اند.
سعدی:
نظر به روی تو هر روز که هست نوروزی است
شب فراق تو هر شب که هست یلدایی است
در ایران شب یلدا از اهمیت فراوان برخوردار است و موردتوجه میباشد شب اول ماه دی یلدا و روز اول دی خرم روز و یا نود روز نام دارد نود روز از آن جهت که نود روز تا بهار فاصله دارد یلدا با میلاد عربی معادل بوده و ار آن جهت یلدا نام گرفته که در آیین میترا ئیسم با تولد مهر سومین تخمه زرتشت مقارن است . مهر پیامبر ایرانی در این شب که معادل 25 دسامبر است از دختری باکره(ناهید یا آناهیتا) زاده شد و به گسترش آیین بهی پرداخت .
مهر پرستی در سال 66 به اروپا کشیده شد و پس از جنگهای خونین اشکانیان (پارتها ) با رومیان بر سر ارمنستان و شرق روم به عنوان دین رسمی امپراطوری روم معرفی شد تا جایی که کنستانتین بنام مهر سکه ضرب کرد اما در سال 382 معابد مهر پرستی بدست گرایتا نوس که گرایش به میسحیت داشته ویران شد ولي نتوانست از تاثیر مهر پرستی در مسیحیت جلو گیری کند از جمله نان و شراب که نماد خون مسیح است يا هوم نوشیدن در آیین زرتشت و زنگ کلیسا ،تعطیلی روز یک شنبه وهمچنان اماکن متاثر، بنا به نوشته های ارسکین کالدول، کلیسای واتیکان در روم که بر روی نمازخانه یا مهران بنا شده است و همچنین نمازخانه کلیسای سن پطرز بورگ .
کتاب اشکانیان را میتوان به عنوان تنها کتاب بدون حاشیه و غرض در مورد اشکانیان که به عنوانی میتوان آنهارا بد اقبالان تاریخ ایران دانست چرا که با 400 سال حکومت درخشان در تا ریخ ایران مورد بی مهری مورخین ازجمله اروپاییان ،ایران و عرب قرار گرفته اند وبنا به گفته فردوسي:
از اینان بجز نام نشنیده ام
از آثار بجا مانده از مهر پرستی که اصولا بدست عربها و مسیحیان تخریب شده چیز زیادی جز مقدار محدودی که در ارمنستان بدست آمده موجود نیست از دیگر موارد اینکه بعلت تشابه بسیار زیاد تولد مهر و مسیح که چند قرن بعد از مهر متولد شده مسیحیان تولد مسیح را 25 دسامبر میدانند بعضی از مورخین حتی این تقارن را با دیده شک و غرض می بینند ،زایش از دختری باکره، تولد در آخورشام آخر و غیره...
البته این تفکر که یلدا با مسیح یکی است بعلت عدم آگاهي و گاها غرض ورزي بعضی از فرهیختگان ایرانی از جمله سنایی در اشعار ایرانی نیز وجود دارد :
به صاحب دولتی پیوند،اگر نامی همی جویی
که از یک چاکری عیسی چنان معروف شد یلدا
در پایان باید گفت یلدا بعنوان بلندترین شب در سال تاثیر بسیار زیادی در فرهنگ و آداب مردم ازجمله ایران و روسیه و ارمنستان که زمان درازی جزیی از امپراطوری ایران بوده اند داشته است .
بلند نامی یلدا بر ایرانیان و مهر پرستان مبارک باد.
